Veelgestelde vragen rond taalgericht vakonderwijs

26-4-2016


Veelgestelde vragen rond taalgericht vakonderwijs en het Platform Taalgericht Vakonderwijs. 

  1. Wat is taalgericht vakonderwijs?
  2. Wat is het Platform Taalgericht Vakonderwijs?
  3. Is taalgericht vakonderwijs ook voor mijn leerlingen/onderwijsniveau nuttig?
  4. Taalgericht vakonderwijs lijkt erg op andere vernieuwingen, zoals activerende didactiek. Is het wel iets nieuws?
  5. Is taalgericht vakonderwijs hetzelfde als taalbeleid?
  6. Wat moet ik doen om taalgericht vakonderwijs met collega's in te voeren?
  7. Ik ben schoolleider/taalcoördinator. Wat moet ik doen om taalgericht vakonderwijs in mijn school in te voeren?
  8. Waar vind ik informatie over taalgericht vakonderwijs?
  9. Ik wil taalgericht lesgeven. Moet ik dan alles weten over taal?
  10. Kan ik lid worden van het Platform Taalgericht Vakonderwijs?


 

1. Wat is taalgericht vakonderwijs?

Taalgericht vakonderwijs staat voor een didactiek die gebruik maakt van het feit dat taal een belangrijke rol speelt bij het leren, wat er ook geleerd wordt.

Uitgangspunt van Taalgericht vakonderwijs is dat taal, leren en denken onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Taalgericht vakonderwijs zoekt naar mogelijkheden om leren en taal aandacht te geven in de vaklessen. De vakinhoud staat voorop, en daarover praat en schrijf je met elkaar in vaktaal. Aandacht voor taal betekent dan dubbele winst. De leerling begrijpt het vak beter en werkt bovendien aan zijn of haar taalvaardigheid.

Taalgericht vakonderwijs is te omschrijven als contextrijk onderwijs, vol interactie en met taalsteun. De eerste twee begrippen, context en interactie, zijn niet specifiek voor taalgericht vakonderwijs. Alle docenten werken met contexten en samenwerkend leren levert veel zinvolle interactie. Voor vaktaalleren is aandacht voor beide echter onmisbaar. Door de leerlingen daarbij op diverse manieren taalsteun te geven, is het leerproces te optimaliseren. De lat kan hoger!

Subvraag: Wat is contextrijk onderwijs, vol interactie en met taalsteun?

Antwoord:

1.Contextrijk leren

  • De docent schept betekenisvolle contexten, aansluitend bij (talige) voorkennis van leerlingen
  • De docent schept een rijke taalomgeving met een variatie aan leermiddelen
  • Er wordt geleerd met verschillende zintuigen
  • Er wordt in context getoetst.

2. Leren in interactie
Leerlingen worden aangezet tot praten en schrijven over de leerstof:

  • Manieren om lesinhouden te verdiepen
  • Manieren om groeperingsvormen effectief in te zetten
  • Bewust hanteren van denktijd en begripscontrole in gesprekken
  • Bevorderen van een respectvol klassenklimaat om interactie te bevorderen
  • Gelegenheid bieden tot reflectie.

3. Leren met taalsteun
Leerlingen worden ertoe aangezet om hun taalvaardigheid verder uit te bouwen

  • De docent expliciteert (vak)taaldoelen en vakconcepten van een les(senreeks) door ze bijvoorbeeld op het bord te schrijven
  • De docent biedt de leerlingen steun bij het lezen en luisteren, bijvoorbeeld via sleutelschema's en bij het produceren van vaktaal (pratend en schrijvend), bijvoorbeeld via schrijfkaders.
  • De docent geeft vaktaalgerichte feedback op inbreng van de leerlingen.

naar de top van de pagina

2. Wat is het Platform Taalgericht Vakonderwijs?

Het Platform Taalgericht Vakonderwijs is een samenwerkingverband tussen (op dit moment) 15 instellingen (onder meer SLO, CED-groep, CPS, lerarenopleidingen in Amsterdam, Utrecht en Tilburg) die hun kennis en ervaringen op het gebied van taalgericht vakonderwijs bundelen en verspreiden voor docenten, schoolleiders, leerlingen en instellingen die werken aan onderwijs.
Het Platform heeft een eigen website: www.taalgerichtvakonderwijs.nl waar u veel informatie kunt vinden over de platformleden en de producten die zij hebben gemaakt.

naar de top van de pagina 


3. Is taalgericht vakonderwijs ook voor mijn leerlingen/onderwijsniveau nuttig?

Ja, zodra taalverwerving nuttig of noodzakelijk is voor uw leerlingen - of ze nu 4 of 40 zijn - is taalgericht vakonderwijs van belang voor uw leerlingen. De (les)voorbeelden, tips en aanwijzingen in de handboeken en op de website www.taalgerichtvakonderwijs.nl zijn veelal afkomstig uit het voortgezet onderwijs, maar (de onderliggende principes) zijn ook bruikbaar voor overige onderwijsvormen.
Subvraag: Het Platform Taalgericht Vakonderwijs is een samenwerking van instellingen in het voortgezet onderwijs. Is er ook zoiets voor het primair onderwijs?
Antwoord: Voor primair onderwijs zijn er netwerken van lerarenopleiders, voor taalcoördinatoren en taalspecialisten.
Subvraag: Het Platform Taalgericht Vakonderwijs is een samenwerking van instellingen in het voortgezet onderwijs. Is er ook zoiets voor het beroepsonderwijs?
Antwoord: Voor beroepsonderwijs is er de MBO Taalacademie, een expertnetwerk voor iedereen die zich professioneel bezighoudt met taalontwikkeling en taaldidactiek Nederlands in het mbo. Op de Landelijke werkconferentie van het Platform Taalgericht Vakonderwijs en op de website is overigens wel steeds aandacht voor het (voorbereidend) beroepsonderwijs. Ook zijn er contacten en afspraken tussen het Platform en de MBO Taalacademie.

naar de top van de pagina

 

4. Taalgericht vakonderwijs lijkt erg op andere vernieuwingen, zoals activerende didactiek. Is het wel iets nieuws?

Ja en Nee. Taalgericht vakonderwijs rust op drie pijlers: zorg voor context, zorg voor interactie en zorg voor taalsteun. De eerste twee vind je terug in de andere vernieuwingen; de laatste is specifiek voor taalgericht vakonderwijs. Maar interactie en context dient bij taalgericht vakonderwijs niet alleen om leerlingen te motiveren (zoals bij prestatiegericht onderwijs) of te activeren (zoals bij activerende didactiek), maar vooral ook om leerlingen in staat te stellen de taal van het vak te leren (gebruiken).
Deze taalgerichte optiek wordt bij de andere vernieuwingen wel eens veronachtzaamd. De taalgerichte optiek betekent soms ook een iets andere invulling van bijvoorbeeld samenwerk-opdrachten: samenwerken alleen is niet genoeg; ook over de vakinhoud moet gesproken en geschreven worden. Om dat te garanderen, moet je de opdracht soms aanscherpen.

naar de top van de pagina

 

5. Is taalgericht vakonderwijs hetzelfde als taalbeleid?

Nee. Taalbeleid gaat vooral om beleid, om afspraken maken wanneer en
waarmee je taal(verwerving) in en buiten de vakken kunt stimuleren. Speciale ondersteuning van taalvaardigheid in aparte cursussen of Remedial Teaching en de planning van samenwerking en overleg van docenten valt ook onder taalbeleid. Bij taalgericht vakonderwijs gaat het om de didactiek binnen de lessen. Taalgericht vakonderwijs zou je misschien ook in je eentje kunnen doen, taalbeleid niet. In het kader van taalbeleid kan een team beslissen om taalgericht vakonderwijs te ontwikkelen op school.

naar de top van de pagina
 
 

6. Wat moet ik doen om taalgericht vakonderwijs met collega's in te voeren?

Het platform raadt in elk geval aan dat samen te doen met collega's (samen leren gaat beter) en het raadt aan deskundigheid van buiten erbij te betrekken (op een of andere wijze) voor training. De betrokken platforminstellingen hebben daar alle mensen voor in dienst.
In de brochure 'Coachen op taal' staan verdere aanwijzingen voor docenten om (samen) meer taalgericht te leren werken.

naar de top van de pagina

7. Ik ben schoolleider/taalcoördinator. Wat moet ik doen om taalgericht vakonderwijs in mijn school in te voeren?

Het Platform raadt aan dit te doen in samenhang met het professionaliseringsbeleid van de school en zo mogelijk gekoppeld aan andere veranderingen op school. Met de Kijkwijzer voor taalgericht vakonderwijs kunt u en uw collega's een beeld van de mate waarin al taalgericht gewerkt wordt en van verbeterpunten. Het afsluitende hoofdstuk in het Handboek taalgericht vakonderwijs geeft ook aanwijzingen voor de invoering van taalgericht vakonderwijs. Het Handboek is opgebouwd als handleiding voor het (her)ontwerpen van taalgerichte lessen(series). Prototypes van taalgerichte lessenseries van verschillende vakken op alle niveaus van het vo.

naar de top van de pagina

8. Waar vind ik informatie over taalgericht vakonderwijs?

Op de website www.taalgerichtvakonderwijs.nl vind u veel informatie over instellingen die hulp bieden bij het invoeren of uitvoeren van taalgericht vakonderwijs, evenals publicaties, cursussen, conferenties, lesvoorbeelden, enzovoort.
Daarnaast is er het Handboek taalgericht vakonderwijs (Hajer en Meestringa, Bussum: Coutinho 2015, derde herziene druk), dat achtergronden met tal van suggesties voor taalgericht vakonderwijs biedt.

naar de top van de pagina

9. Ik wil taalgericht lesgeven. Moet ik dan alles weten over taal?

Nee. Maar u moet wel bereid zijn met een taalbril naar uw les te kijken. Daarmee bedoelen we bijvoorbeeld:

  • de moeilijke woorden uit de vaktekst op een goede manier aanbieden;
  • leerlingen de mogelijkheid geven aan de hand van taalgerichte opdrachten te laten spreken en schrijven over de leerstof;
  • leerlingen tijdens het lezen een schema te laten invullen waarbij ze de kernconcepten uit de les en hun onderlinge relaties moeten weergeven en later toelichten.

naar de top van de pagina

10. Kan ik lid worden van het Platform Taalgericht Vakonderwijs?

Alleen instellingen kunnen lid worden het Platform. Scholen en individuele docenten dus niet. Deze instellingen moeten investeren in taalgericht vakonderwijs (bijvoorbeeld doordat ze onderzoek doen of projecten uitvoeren op het gebied van taalgericht vakonderwijs), zodat er binnen het Platform echt sprake is van kennisdeling en -uitwisseling.
Jaarlijks organiseert het Platform een Landelijke conferentie, waarbij docenten, lerarenopleiders, onderzoekers en begeleiders hun ervaringen met taalgericht vakonderwijs delen met anderen. 

naar de top van de pagina